Na rynku gazu zwykle obowiązuje intuicyjna reguła: dostawa zimą kosztuje więcej niż latem. Bywają jednak okresy, w których krzywa cen odwraca się – gaz na najbliższą dostawę wyceniany jest wyżej niż kontrakty na kolejne miesiące, a nawet na nadchodzącą zimę. Ta sytuacja, określana jako backwardation, jest istotnym sygnałem rynkowym. Wpływa na opłacalność magazynowania, a zatem decyzję o momencie zakupu surowca. Poniższy materiał wyjaśnia mechanizm i jego praktyczne konsekwencje.
Z artykułu dowiesz się:
• Czym jest krzywa terminowa i jak odczytywać ceny gazu na kolejne okresy?
• Czym różni się contango od backwardation?
• Dlaczego na rynku pojawia się backwardation?
• Jak kształt krzywej wpływa na opłacalność magazynowania gazu?
• Co backwardation oznacza dla strategii zakupowej firmy?
Krzywa terminowa – fundament wyceny gazu
Hurtowy rynek gazu wycenia nie tylko dostawę bieżącą, ale też przyszłą. Zbiór cen kontraktów na kolejne okresy od najbliższego miesiąca po kolejne kwartały, sezony (lato, zima) oraz cały rok – tworzą krzywą terminową. Każdy punkt tej krzywej to wycena danego kontraktu giełdowego. Krzywa terminowa na rynku surowców jest wyrazem dzisiejszych oczekiwań uczestników rynku odnośnie poziomu cen w danym momencie w przyszłości. Uwzględnia zatem wszystkie dostępne uczestnikom rynku informacje, ale również ich obawy lub nadzieje wobec sytuacji popytowo-podażowej w późniejszych okresach.
Kształt kształtu krzywej niesie wspomnianą informację o oczekiwaniach rynku. Analiza jej nachylenia pozwala ocenić, czy rynek spodziewa się napięcia, czy raczej rozluźnienia sytuacji podażowo-popytowej. Dwa podstawowe układy to contango oraz backwardation.
Contango i backwardation – dwa kształty krzywej
Contango – ceny rosną w czasie
W układzie contango kontrakty na dalsze okresy są droższe od dostawy bieżącej – krzywa jest rosnąca. Dla gazu taki kształt krzywej może, wynikając z dwóch czynników: sezonowości (zima droższa od lata z uwagi na wyższy popyt grzewczy) oraz kosztu magazynowania (surowiec kupiony i przechowywany do późniejszej sprzedaży wiąże koszt pojemności i kapitału). Contango odzwierciedla więc naturalny koszt przeniesienia dostawy w przyszłość.
Backwardation – dostawa bieżąca droższa od przyszłej
Backwardation to układ odwrotny: cena na najbliższą dostawę jest wyższa niż na okresy późniejsze – krzywa opada. Oznacza to, że rynek dostrzega bieżący niedobór lub napięcie na rynku fizycznym. Innymi słowy, uczestnicy rynku muszą zapłacić premię za gaz dostępny tu i teraz lub zakontraktować późniejszy termin dostawy i poczekać na surowiec.
Dlaczego pojawia się backwardation?
Odwrócenie krzywej najczęściej sygnalizuje bieżące napięcie po stronie podaży lub podwyższony popyt. Typowe przyczyny to:
• Ograniczona dostępność surowca w krótkim terminie – np. zmniejszony napływ LNG wskutek konkurencji o ładunki z innymi regionami świata.
• Podwyższony popyt bieżący – fala mrozów, słaba generacja z OZE zwiększająca zużycie gazu w energetyce lub inne czynniki sezonowe.
• Napięcia geopolityczne i zakłócenia dostaw – ryzyko przerwania łańcuchów dostaw podbija wycenę dostawy natychmiastowej.
• Oczekiwanie rozluźnienia w przyszłości – rynek zakłada, że w kolejnych miesiącach podaż wzrośnie (np. po zakończeniu prac remontowych lub sezonowym spadku popytu).
Warto podkreślić, że backwardation opisuje relację cen w czasie, a nie sam poziom cen. Krzywa może być opadająca zarówno przy wysokich, jak i umiarkowanych notowaniach.
Co backwardation oznacza dla magazynowania?
Kształt krzywej ma bezpośrednie przełożenie na ekonomikę magazynowania. Klasyczny model magazynowy opiera się na prostym arbitrażu: kupić tańszy gaz latem, zatłoczyć do magazynu i sprzedać drożej zimą. Taka operacja jest opłacalna, gdy różnica między ceną zimową a letnią (spread sezonowy) przewyższa koszt magazynowania – czyli w warunkach contango.
W układzie backwardation ten mechanizm przestaje działać. Skoro dostawa przyszła jest tańsza niż bieżąca, przechowywanie gazu z myślą o późniejszej sprzedaży staje się nieopłacalne – zamiast zysku generowałoby stratę. W efekcie backwardation osłabia bodziec do wcześniejszego zakupu i zatłoczenia magazynów, co może spowalniać tempo ich uzupełnienia przed sezonem grzewczym i zwiększać zależność od bieżącego importu zimą.
Konsekwencje dla decyzji zakupowych firmy
Kształt krzywej terminowej (forward curve) jest jedną z informacji branych pod uwagę przy planowaniu zakupu gazu, choć nie stanowi samodzielnej podstawy decyzji zakupowej. W uproszczeniu:
· W warunkach contango kontrakty na dostawę w odległych okresach – typowo zimowych – wycenione są wyżej niż dostawa bieżąca. Zabezpieczenie ceny z wyprzedzeniem chroni przed ryzykiem wzrostu ceny spot do momentu dostawy, wiąże się jednak z akceptacją premii terminowej wbudowanej w wycenę kontraktu.
· W warunkach backwardation krzywa jest odwrócona – kontrakty na przyszłe okresy wyceniane są niżej od dostawy bieżącej. Taka relacja cenowa może przemawiać za wcześniejszym zabezpieczeniem przyszłych wolumenów, o ile odbiorca ocenia ją jako korzystną względem własnych oczekiwań rynkowych, a nie jako sygnał dalszego spadku cen.
Kluczowe zastrzeżenie: kształt krzywej jest wskazówką a nie gwarancją. Backwardation odzwierciedla bieżące napięcie i oczekiwania, które mogą się zmienić. Z tego względu decyzje zakupowe warto opierać nie na pojedynczym wskaźniku, lecz na całościowej ocenie sytuacji rynkowej, profilu zużycia firmy oraz akceptowalnego poziomu ryzyka. Rozłożenie zakupu w czasie (np. w transzach) pozwala ograniczyć ryzyko trafienia z całym wolumenem w niekorzystny moment.
Dobór strategii warto skonsultować z dostawcą, który pomoże dopasować model do profilu poboru. Dostępne modele cenowe w UNIMOT Energia i Gaz opisaliśmy na stronie Gaz ziemny dla firm.
Contango a backwardation – zestawienie
| Cecha | Contango | Backwardation |
|---|---|---|
| Kształt krzywej | Rosnąca | Opadająca |
| Relacja cen | Przyszłość drożej niż dziś | Dziś drożej niż przyszłość |
| Sygnał rynkowy | Naturalny koszt niepewności | Bieżące napięcie / niedobór |
| Opłacalność magazynowania | Sprzyja zatłaczaniu | Osłabia bodziec do zatłaczania |
Najważniejsze wnioski
• Krzywa terminowa pokazuje ceny gazu na kolejne okresy i odzwierciedla oczekiwania rynku.
• Contango (ceny rosnące w czasie) – wynika z sezonowości i kosztu magazynowania.
• Backwardation (dostawa bieżąca droższa od przyszłej) sygnalizuje bieżące napięcie po stronie podaży lub popytu.
• Backwardation osłabia bodziec do magazynowania – przechowywanie gazu do późniejszej sprzedaży przestaje być opłacalne.
• Kształt krzywej to sygnał, nie gwarancja – decyzje zakupowe warto opierać na całościowej ocenie i profilu zużycia.
Zrozumienie kształtu krzywej terminowej ułatwia interpretację sygnałów rynkowych i świadome planowanie zakupów. Bieżącą sytuację na rynku gazu, w tym relacje cen spot i terminowych, szczegółowo omawia cykliczny Przegląd rynków surowcowych przygotowywany przez analityków UNIMOT Energia i Gaz.
Czytaj także: Z czego składa się hurtowa cena gazu? Od notowań TTF po koszt dla firmy
